Politici in Nederland en de Europese Unie nemen te vaak beslissingen die belangen van ontwikkelingslanden schaden. Dat moet veranderen. Fair Politics wil dat landen niet worden belemmerd, maar de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen.

Wapenhandel

De Ranking

Onderwerp:

Beleidsaanbevelingen

  • De Nederlandse regering moet bij alle transfers van strategische goederen een eindbestemmingsverklaring eisen; ook wanneer het wapencomponenten betreft.
  • De toepassing van de criteria van het Gemeenschappelijk Standpunt moet transparant worden gemaakt.
  • Bij het weigeren of toestaan van vergunningen moet criterium 8 vaker worden geraadpleegd zodat de incoherentie tussen het beleid van Economische Zaken en het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking niet meer voorkomt.
  • Op internationaal niveau zou Europa één blok moeten vormen in de onderhandelingen over de totstandkoming van de Arms Trade Treaty. De standaarden in de Arms Trade Treaty zouden niet lager moeten zijn dan die in het Gemeenschappelijk Standpunt.

Wapen exportbeleid Nederland: weinig toekomstbestendig

In de late uurtjes van dinsdag 25 oktober vond het Algemeen Overleg over het Nederlandse wapenexportbeleid van 2015 plaats. De focus van het debat lag op de mogelijke Nederlandse betrokkenheid bij het leveren van wapens in de Jemenitische burgeroorlog en daaraan gekoppeld  het Nederlands wapenexportbeleid. 

Tijdens het AO ging veel aandacht uit naar de mogelijke betrokkenheid van door Nederlands geëxporteerde wapens in de oorlog die momenteel in Jemen woedt. Zo is er de kans dat Jordanië met voormalig Nederlandse F16’s deelneemt aan de oorlog in Jemen. Ook werd er in januari 2016 een grote partij Tsjechische munitie via de haven Rotterdam naar Saoedi Arabië doorgevoerd. Naast de hachelijke mensenrechten situatie in Saoedi Arabië, is het Saoedische leger ook direct betrokken bij de burgeroorlog in Jemen. Kamerlid Sjoerdsma (D66) uitte zijn zorgen over het ‘omleid risico’ van deze wapens. Zo bestaat het risico dat deze door Saoedi Arabië gekochte munitie wordt doorgevoerd naar jihadistische groeperingen in Syrië. Al met al is er gebrekkig inzicht in de door Nederland geëxporteerde wapens.

Volgens Kamerlid Sjoerdsma (D66) komt duidelijk naar voren, dat  het Nederlandse wapenexportbeleid weinig toekomstbestendig is. Daarnaast stelt hij dat de Europese wapenhandel met discutabele regiems de geloofwaardigheid van de EU aantast. 

Aanscherpen transparantie

Om dat tij te keren moeten zowel het Nederlandse parlement als het maatschappelijk middenveld kritischer kunnen kijken naar de toekomstig uit te geven wapenexportvergunningen.

Kamerlid Van Dijk (SP) verzocht daarom Minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking om de transparantie rondom het afgeven van wapenexportvergunningen te vergroten door inzichtelijk te maken wie de eindgebruiker van de geëxporteerde goederen is. Momenteel wordt alleen het land van bestemming vermeld, waardoor het onduidelijk is of de export gebruikt gaat worden door het leger, inlichtingendiensten of andere partijen. In haar reactie gaf minister Ploumen aan naar de haalbaarheid van deze maatregel te kijken.

Wat betreft het verkleinen van het ‘omleid risico’, lichtte minister Ploumen toe welke stappen al zijn ondernomen om het wapenexportbeleid meer toekomstbestendig te maken. Zo is contractueel vastgelegd dat wapens niet zonder toestemming vanuit Nederland mogen worden doorverkocht. Ook word er tegenwoordig ook gebruik gemaakt van zogenaamde ‘geofencing’ waarbij apparatuur alleen bruikbaar is binnen een afgesproken gebied. Daarnaast is het toezicht op de onderhoudscontracten aangescherpt en is de geldigheidsduur van exportvergunningen verkort tot een jaar.

De casus Jemen illustreert wederom het belang van een behoudend wapenexportbeleid. Hierbij is het essentieel om de controle op naleving en de daarbij noodzakelijke transparantie te vergroten. Voor zijn vraag over het vergroten van transparantie krijgt Jasper van Dijk (SP) dan ook één punt.

Dit artikel is gepubliceerd op 11 november 2016. Foto: Flickr, DVIDSHUB, 2011